.:Annesinin
Soyu:.
Mustafa Kemal'in anne soyundan dedesi
Sofu-zade Feyzullah Efendi'dir. Selanik'e bir saat mesafede bulunan Langaza'da çiftlik
sahibi idi. Atatürk'ün ve Makbule Hanım'ın çocukluk anılarında bahsettiği çiftlik
burasıdır. Annesi Zübeyde hanım, Feyzullah Efendi'nin üçüncü eşi Ayşe Hanım'dan
tek kızı idi. Atatürk'ün beş kardeşi içinde en uzun ömürlüsü Makbule Hanım
(1885 - 1956) anne soyları hakkında," Annemden sık sık şunları
dinlemişimdir" diyerek şu bilgileri vermektedir: "Bizim esas soyumuz
Yörüktür. Buralara Konya - Karaman çevrelerinden gelmişiz. Büyükbabam Feyzullah
Fendi'nin büyük amcası Konya'ya gitmiş. Mevlevî dergâhına girmiş orada
kalmış.Yörüklüğü tutmuş olacak..."
Mustafa Kemal Atatürk'ün annesi Zübeyde
Hanım'ın babası hakkında, Atatürk'ün babası Ali Rıza Efendi'yi ve babası Kızıl
Hafız Ahmet Bey'i de tanıyan doksan yaşında vefat eden Aydın Milletvekili Tahsin San,
şu bilgileri vermiştir: "Atatürk'ün validesi Zübeyde Hanım, Sofu-zade
ailesinden Feyzullah Ağa'nın kızıdır. Bunlar Selanik'te doğmuşlardır. Bu aile 130
sene evvel Sarıgöl'den Selanik'e gelmişlerdir. Vodina Kazası'nın batısında
Sarıgöl Nahiyesi'nde onaltı köyden ibaret olan bu nahiye ailesi, Makedonya ve
Tesalya'nın fethinden sonra Konya civarı ailesinden Osmanlı Hükümeti'nin sevk ve
iskan ettirdiği Türkmenlerdendir. Son zamanlara kadar beş asır müddet içinde hayat
tarzlarını, kılık - kıyafetlerini değiştirmemişlerdi."
Bu konuda Lord Kinross, kaynak göstermeden şu
bilgileri vermektedir: "Zübeyde Hanım, Bulgar sınırlarının ötesindeki Slavlar
kadar sarışındı; düzgün beyaz bir teni, derin ama berrak, açık mavi gözleri
vardı. Ailesi Selanik'in batısında Arnavutluğa doğru, sert ve çıplak dağların
geniş, donuk sulara gömüldüğü göller bölgesinden geliyordu. Burası Türklerin
Makedonya'yı ve Teselya'yı almalarından sonra Anadolu'nun göbeğinden gelen
köylülerin yerleştikleri yerdi. Bu yüzden Zübeyde Hanım damarlarındaki ilk göçebe
Türk kabilelerinin torunları olan ve hâlâ Toros dağlarında özgür
yaşayışlarını sürdüren sarışın Yörüklerin kanını taşıdığını
düşünmekten hoşlanırdı."
Eldeki mevcut bilgilere göre aile, 1466'larda
Karaman'dan gelerek Vodina Sancağı'na bağlı Sarıgöl'e yerleşmiş; sonra Selanik
yakınlarındaki Lankaza (Langaza)'ya göçmüş, Zübeyde Hanım 1857'de burada dünyaya
gelmiştir. Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın babası Sofu-zade Feyzullah Efendi
üç defa evlenmiştir. İsimlerini bilmediğimiz diğer iki eşi bir tarafa bırakılacak
olursa, Zübeyde Hanım'la birlikte Hasan Ağa ve Hüseyin Ağa, Feyzullah Efendi'nin
üçüncü eşi Ayşe (Aişe) Hanım'dan dünyaya gelmişlerdir.
Yakın tarihimize ışık tutacak yer ve mevki
adları ile özellikle Atatürk'n soyuna ilişkin bilgi ve belgeler de bu iki belde
kültürü içerisindedir. Kızıllar ve İbrala'nın mezraları olan Kızılyar, Çardak
dersi ve Tekke mevkileri bu iki aşiretin mensuplarınca otlak olarak kullanılmaktaydı.
İbrala deresinde İsmail Hacı Obruğu, Öksüz Ömer, Merdivenli, Göçer ve
İnlikuyular çevresinde sürülerini otlatmışlardı.
Kızıllar ve Sofular cemaatlerine bağlı sürü
sahiplerinin yüzlerce yıl sonra Kızıllar cemaatinden Ali Rıza Bey ile Sofucular
cemaatinden Zübeyde Hanım'ın Selanik'te bir yuva kurmaları yazılı kaynaklar kadar,
bir söylence olarak yörenin sözlü dağarcığında da canlılığını korumaktadır.
|